BlogBanner Vuurwek 17de eeuw

Alsof de duuvel ermee speelt. Ik ben mijn blaadjes kwijt. Alle invallen en aantekeningen voor het blog .. foetsie!
Overal gezocht gister, nergens te vinden. Nog even de hoop dat er wat in m’n laptop zou staan, want heb er al over gemaild en er is op gereageerd.
Maar ook precies die mails zijn weg! Mooie start, kan ik overnieuw beginnen. Ik heb nog een paar uur de tijd.

Er zaten gave zinnen bij. Eentje weet ik nog: Geen dieper ravijn dan de gapende kloof tussen twee scheurkalenders ..
Ja zo was het, het ging over afgelopen Oud en Nieuw en hoe ik met de jaren steeds minder raad weet met die lege tijd tussen kerst en jaarwisseling.
Niet dat ik daar vanuit mezelf moeite mee heb, ik vermaak me prima, ook al doe ik niks. In stilte zou ze voor mij het rijkste moment kunnen zijn:
Tijd te over .. dromen maar .. Dingen doen waar je anders niet aan toekomt. Ze kan me niet lang genoeg duren ..

‘t Gaat om iets anders: De overgang van twee jaartallen boeit me niet echt. Ik ken kalenders ¹ die zinvoller blaadjes omslaan.
En veel liever vier ik de langste nacht een paar dagen ervoor: de zonnewende. Met aandacht voor de kanteling van het licht

Nee, het zijn de uitroeptekens van buitenaf die tot me doordringen. De knallen, de dreunen de gierende gillers. Alsof ik voortdurend aan iets herinnerd word.
De diep ervaren leegte die ik met m’n omgeving delen moet. Terwijl niemand daar op me zit te wachten. Het bezorgt me een bloedhekel.
Hoe ik me er vrij toe verhouden wil, zeurt men aan mijn kop om mee te proeven: Ik verveel me ..
Het lijkt een niet te vullen vacuum, die m’n aandacht naar buiten zuigt .. maar binnen voel .. de onmacht spat er aan weerskanten vanaf.
Een mens is geen eigenaar van zijn leven alleen, weet ik, de kracht van een gemeenschap is vele malen groter.
Het wordt me weer ongemeen duidelijk, onaangenaam gemeen ook, Geen verweer mogelijk. Verdragen maar .. Ik lijk te verstijven in een gezamenlijk gelijk .. vragen en antwoorden vallen weg: ‘laat dit overgaan‘, blijft over. En daar je handen vol aan hebben. Ik krijg iets heel fatalistisch over me: eens loopt dit gierend uit de klauw. Een kanteling een implosie .. nog niet .. nog net niet..
De barensweeën van de tijd. Ieder jaar één in ieder geval. Het duurt mijn tijd wel uit. Het aftellen begint .. count down ..

Ik zie me terug: een jochie op een balkon van een huis op de Wijde Blik .. echt, zo heet die weg aan het park in Kampen .. Daar in de diepe verte van het plantsoen vindt een groots vuurwerk plaats. Heel Kampen staat erom heen om ‘t van dichtbij mee te maken. Ieder jaar weer.
En op de laatste klappen volgt een daverend menselijk applaus.
Tien jaar later, Noordweg Brunnepe. Carbidschieten. Spelen met vuur ..de duuvel waart rond “Eij’ mien neudig?” .. kerels piesen de melkbussen vol voor een volgende ronde. De deksels vliegen wel honderd meter ver. Bereden politie op onverwachte momenten .. wegwezen even .. Marechaussee in witte leren jassen gestoken op witte motoren met zijspan vegen de straat schoon. Onmiddellijk gaan alle deuren open, en is t schuilen bij wildvreemde mensen met wildvreemde mensen.
Opgewonden opeengepakte kluiten proteïne in gastvrije gangen gevuld met de geur van klonten ongebluste kalk.
Weer later .. Met het schip aan de kade, overal melkbussen in groepjes verspreid. Meer en meer aandacht voor eigen vuurwerk. Ik begin wat hekel te krijgen en probeer een tegengeluid met de Parelvissers ², een krassend eepeetje op een klein pick-upje uit grote geluidsboxen .. parels als ingekapselde irritatie.
Schallende mannen vanaf de luikenkap: ik weet niks van de tekst maar voor mij gaat ‘t over pijl je dobber, zilt je zee!
Weer later .. De diepe dreunen raken overstemd door felle knallen .. springende ruitjes in de roef. Meemaken wordt binnen blijven en repareren.

Het was een andere tijd .. dat zal het zijn .. maar werd het niet .. parels naar z’n ouwe moer.

Echte verandering kost tijd en moeite en Kampen is bepaald geen bruisende kweekvijver voor dat soort avontuur. Met de winterdag borrelen de tradities op. Kerst in oud Kampen. Carbidschieten zoekt men bij werelderfgoed onder te brengen .. gewoon doet zich voor als buitengewoon. Men houdt zich liever vast aan het oude, ook al weet men zelf dat daar de toekomst niet ligt.
En steeds individueler koopt men vuurwerk in .. bam .. wow .. weg sis ‘t .. en over is ‘t.
Particulier moet er in Nederland, blijkt achteraf, 70 miljoen € alleen al aan legaal vuurwerk uitgegeven, opgehoest, eruit geknald uitgescheten, opgegeven worden.

Daar lig ik dan, sinds kort steeds vroeg naar bed voor het grote raam een beetje Oud & Nieuw te vieren. Ik voel me kleiner worden.
Hoe stiller je ligt, hoe dieper de dynamiek die je voelt. Van hieruit het mooiste uitzicht over de stad en de vuurpijlen die de hele dag al moment suprême afspelen.
Zelf proberen we iets anders uit. Vanaf zes uur sms’sen we vrienden en familie in andere landen. Precies om ‘t uur schuiven we een paar meridianen op: ‘Gelukkig Nieuwjaar’ in de taal van ‘t land. De wereld draait door immers!
‘Yargghh’ krijg ik van een vriend terug, ‘nou lees ik ook nog hoe je ‘t schrijft’.
Is het dan zo erg? Ik probeer t luidsprekertje op Google’s vertaalmachine: spraakuitvoer is niet beschikbaar in deze taal. zegt ‘ie.
Ik kom er achter dat het niet om de taal gaat, maar om de boodschap: de lusteloosheid in de wens ..

Aan de overkant valt men inmiddels niet meer te houden. Het moet van de grond. Een collectief gebeuren lijkt het, de hele stad bezaaid onder de lichtkegels. De gierende scheten, de knallers, de bammers worden opgehoest alsof het niks is. Het is niks. Ledigheid. Des duivels oorkussen. Het mocht wat, het mag wat kosten .. Ik trek het gordijn dicht en probeer me af te sluiten: horende doof .. geen kussen helpt.

De volgende dag mail ik wat om me heen. De antwoorden dwarrelen allemaal neer aan weerskant van ‘t randje waarlangs gisternacht gebalanceerd is.
Veiligheid is vaak een item, “gezellig toch?’”, “je kon hier zomaar over straat!” ‘“Ruilen van plek?” stelt iemand voor. Houdt dat een nieuwjaarswens in?
In de krant valt veel opluchting te lezen:’Gelukkig goed afgelopen‘ … Wordt dat het aftelversje voor Nieuwjaar?

Al zoekend heb ik wel een boek gevonden met hele mooie zinnen en prachtige ideeën. Op internet natuurlijk.
Wel in een taal waar Google nog geen raad mee weet. Ook de spellingscontrole stottert ervan, maar de creativiteit bruist de kurken van de fles.

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxPro secco Plop!

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx***

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxAen de Liefhebbers Der Konstvermaeckelijke Vuurwerken ⁴.

Na den Inleidinge Tot de konst der Vuurwerken, Tot vermaek * Verscheide Compositien tot Vuurwercken, die haer werking in de Locht doen * Compositie tot Sterren en Vlammende Vuuren die haer werking op de Aerde of op ’t Water doen * Onderrechting Hoe men Vuurpijlen vullen of aensetten sal * sonder slagh, of met een slagh * Hoe men de Vuurpijlen voort opmaken, en op de Rijsjes binden sal * of men een dubbelde Lochtpijl maecken sal zoo datze, als de eerste verteert is, de tweede aen brand steecken zal * of dewelke in het opvliegen op twee verscheide reisen een Serpent uit schieten sal, het welke sal schijnen als twee nederschietende Sterren * Hoe men een heel aardige Aardpijl maecken zal.

Hoe men Klakkebussen aen malkander voegen sal, dat ze hondert of meer slagen geven zullen * Hoe men een Kartouw maecken sal * Of een Lantaern met Vuurwerken * Of een Klockengespeel door Vuurwerken maecken sal * Of honderd beelden of meer sal doen marcheren, en het voorste gelid sal op een sekere plaets Vuur geven, en soo voort marcherende, sal het tweede, derde, en vierde gelid, tot het leste toe, insgelijks doen * Hoe men Beelden op de ghezeide Stellagie stellen zal, om haer werkingh te doen, als voren * Hoe men een Klavecimbel of Orgel, door Vuurwerken, sal doen spelen, en eenige Beelden doen danssen * Hoe men een Draek of diergelijk Beest op een Lijn, door Vuurwerken, sal doen loopen *Of een ander grooten Draek, die op een Touw door een Kruk bewogen word, en verscheide Vuurwerken uit schiet * Hoe men den geseiden Draek op een Lijn sal doen loopen * Of door Vuurwerken, het Gevecht tusschen Sint Ioris en den Draeck vertoonen zal *

Hoe men een aerdig Vuurwerk maken sal, om op een Stok te steken * Een Sphera of Wereldkloot in de Logt door Vuurwerken vertoonen zal * Of een Sphera of Wereldkloot met verscheide Cirkels, sommige loopende, en sommige staende, door Vuurwerken vertoonen sal * Hoe men een heele Kas met Lochtpijlen teffens sal doen uit vliegen of na dat een Lochtpijl verteert is, eenige Capitale letteren in de Locht vertoonen sal * Hoe men, door Vuurwerken, de Son met sijn uitschietende Stralen vertoonen sal * Om een Aerdkloot te maken, die geduurig in motie sal zijn, tot dat ze verteert is * Om een ander Klootje te maken, dat langer duuren zal * Door Vuurwerken een Draek, uit een Spelonk loopende, vertoonen * Hoe men maken sal dat twee Draken, tegen malkanderen uit twee Spelonken loopende, veel Vuur op elkander sullen uitspouwen *

Een Schermschild maken, dat ontrent honderd Serpenten uitwerpen zal * Hoe men een Waterpijl maken sal, die, als ze verteert is, vijf a ses andere sal uitwerpen. Een vlietende Waterpijl maken, die op het Water recht uit vlieten zal * Een Waterpijl stellen, die, als ze verteert is, verscheide andere uitwerpen sal * Een ander Waterbal, die twee verscheide pylen uitschieten, en ten laetsten een groote slag geven zal. * Een Bal voor een Mortier die veele Sterren in de Locht zal werpen * Een ander slag van Vuurballen voor een Mortier maecken, die verscheide Vuurpijlen in de Locht schieten zal * Een Schip met Vuurwerken dat, aen brand gestooken zijnde, motien toonen zal * Hoe men een Meermin door Vuurwercken op ’t Water sal doen spelen * Een Draek vertoonen, die uit een Kasteel loopen, en door het Water zwemmen zal; tegens welken Draek Neptunis van een ander kant sal komen strijden * Hoe men een Dolphijn, of Bruynvis, door Vuurwerk, op het Water sal doen speelen.

Een mooi plan voor komend jaar: koop vuurwerk met je buren samen! Met dit boek blijf ik benieuwd tot eind dit jaar!

work#art Pyrotechnia John Babington 1635

¹ Een van de Mayakalenders: de Tzolkin bijvoorbeeld, mag ik graag raadplegen. De ‘Chinese’ dierenriem jaartelling vind ik interssant als Aziaten erover spreken.

² De onweerstaanbare Parelvissers van Bizet. Sinds 1863 niet van de lucht. Dus peil je dobber, zilt je zee. Luister hier een fragment en geniet ????

³ Vuurwerk is in China uitgevonden. Aanvankelijk werd het er ingezet om boze geesten te verjagen. Het schijnt daar nog harder te knallen dan in Nederland. Ook wordt verteld dat Chinezen roekeloos met vuurwerk omgaan. Het zomaar pardoes uit het raam gooien bijvoorbeeld. Ook daar is het dus opletten geblazen tijdens Chinees Nieuwjaar.

⁴ Vanaf de vijftiende eeuw raakte ook Europa in de greep van vuurwerk. Tijdens koninklijke feesten, na gewonnen veldslagen, op huwelijken en nationale feestdagen vonden grote vuurwerkshows plaats die diepe indruk op de aanwezigen maakten. In 1678 verscheen er in Nederland een bijzonder boek over, getiteld Pyrotechnia. Of meer dan hondertderleye Konstvermakelijcke vuurwerken, uitgegeven in Amsterdam. Het betrof een vertaling door Daniel Manlyn van een Engels boek dat oorspronkelijk in 1635 verscheen. De schrijver John Babington verhief het maken van indrukwekkende vuurwerkspektakels tot de hoogste kunst.
Als je de Nederlandse vertaling van het boek leest op dbnl.org, kom je de wonderlijkste creaties tegen. Bijvoorbeeld een klavecimbel met raderen. Door het vuurwerk in de raderen aan te steken, begon het orgel te spelen en dansten er allerlei beelden. Maar ook een grote nagebouwde draak met een Sint-Joris te paard, die elkaar aanvielen als het vuurwerk in het systeem in brand gezet werd.
Het meeste vuurwerk uit het boek wordt nog steeds verkocht. Zoals vuurpijlen, cakes, Romeinse kaarsen, voetzoekers en allerlei soorten siervuurwerk.
Info uit artikel van Enne Koops • historiek.net in Nederlands Dagblad 31 december 2018

Hoe vervuilend is vuurwerk echt?