Kampen-bij-nacht-Rondedansende-sterren

‘And above all: watch with glittering eyes the whole world around you,
because the greatest secrets are always hidden in the most unlikely places.
Those who don’t believe in magic will never find it.’
Roald Dahl ¹

Vanavond gaan beeldende kunstenaars uit Kampen met elkaar in gesprek over ‘de mogelijkheden, behoeften en dromen ‘die we allemaal hebben als het gaat om de beeldende kunsten in de regio’. Ook wij zijn uitgenodigd.
Kampen the place to be?!” staat er boven de agenda. Ik zie er nogal tegenop moet ik zeggen, nu al, al heb ik dat wel vaker met vergaderingen.
Meestal komt dat enkel door een paar zinnetjes in de oproep die me bij voorbaat al de lust ontnemen. Ook hier staan er weer wat: Vanuit een lonkend perspectief kunnen we aan een toekomstplan werken of ‘in kaart brengen van wat er is’. enquêtes en ‘geformuleerde uitgangspunten’ onderbouwen het geheel.. Of wat denk je van deze ‘We willen de vraag beantwoorden hoe wij als kunstenaars of belanghebbende in deze, ons goed zichtbaar kunnen maken’..
Dat soort bekruipen me ik ook als iemand me uitnodigt om me ‘een stip voorbij de horizon’ te verbeelden, of ‘out of the box’ te denken

Nou goed, één stipje dan: een ster. Mag dat ook? ‘t Is wel keuze uit een hele zwerm. En ik hou ‘m langs een raamstijl ..
En daarna geen plannetjes meer. Oké? Daar gaat ‘ie dan .. Maar eerst nog even wat anders:

Inmiddels zijn we vijf weken verder en staat er nog steeds een ziekenhuisbed in de ark. Voor ‘t geval dat .. zeg maar.
Het blijft een tijdelijk ‘gegeven’ hoor; neem dat maar van me aan. En ik zorg wel dat ik er niet te lui in wordt. Een ‘gegeven’ kan je ook opvatten als spannend cadeau, Je pakt het uit en speelt er even mee. Naast waar ‘t voor bedoeld is, krijgt het wat extra functies: mij in vervoering brengen bijvoorbeeld. Met een paar drukknophandelingen veert ‘ie op, recht m’n rug, strekt m’n benen. Ik beperk ‘t gebruik tot de momenten waarin ik ook mezelf oprekken wil: zoals een keer lekker lezen.
Wie rekt zich op aan wat? Je moet je er even toe zetten en er wat tijd voor nemen En die tijd heb ik momenteel.
Het verstand op nul en zelf in verwachting van wat me nu weer gaat gebeuren.
‘t Is een klusje van niks om mijn elektrisch aangedreven sponde als een soort schietstoel in te richten.
Prettige mogelijkheid voor iets waar ik nu op uit ben. Iets, waarvan ik weet dat het werkelijk bestaat, echt te ervaren.
Hela hop bedje: Ga d’r ‘s voor zitten .. rechtop en pootjes geven – pootjes aan mijn bevattingsvermogen dit keer.

Elke ochtend ben ik er op gespitst: ik wil het ochtendgloren ervaren. Niet doormaken alleen, nee, daadwerkelijk mee maken.
Meestal word ik vlak daarvoor vanzelf wakker.
Ik trek het gordijn naast me open en ervaar hoe de dampkring langzaam gevuld raakt met het eerste blauwe licht.
Nog wat nadromend, beleef ik ons bovenwoninkje als een Roald Dahl-achtig ruimteschip.
Ik vouw mijn ziekenhuisbed op in de gewenste positie .. druk mijn hoofd in ‘standje katapult’ tegen het kussen .. en ga doodstil liggen.
Mijn blik concentreert zich nu strak op een ster in de rechter bovenhoek van het raam.²
In die staar, raakt de rillerige structuur van het water onder me, omgetoverd in een koortsig sneeuwbeeld. Een effect zoals je dat vroeger zag op het bolle scherm van een oude TV voordat het testbeeld verscheen. Een beeld waarmee je kon afstellen op het programma waar je op zat de wachten, voor de uitzending begon.
Ster en raamstijl vormen vanaf nu de ijkpunten voor wat ik verder mee ga maken.

En dan – voor mijn ogen – gebeurt het:
De ster verwijdert zich langzaam bij de raamstijl vandaan naar beneden.
En .. terwijl ik onbeweeglijk liggen blijf en mijn hoofd stilhoud .. voel ik me wat opgetild worden.

Op zo’n moment vertaalt mijn blik wat ik zie naar een ervaring die ik doormaak.
Ik neem de bewegingen om me heen in me op, maar andersom doen die bewegingen dat ook met mij .
Ik wordt meegevoerd in dat krachtenspel buiten me om ..
de dynamiek van de sterrenhemel – nu helemaal om me heen – en de draaiing van de aarde om haar as.
Met die draaiing, beweeg ik met de aarde het licht in .. met de sterrenhemel onder de zon door.
Alles gaat in die rotatie mee: de klok van de Nieuwe Toren die in de verte van 60 meter hoog 7.00 uur slaat. Het water van de rivier, de vissen die ik erin weet, de vogels die erop jagen, de silhouetten van de melkfabriek aan de overkant, de molen verderop, de auto’s over de brug, de mensen die erin rijden, de wolkenflarden erboven. Er trekken veel vliegtuigen over vandaag. Ook de strepen die zij achterlaten gaan mee in de draaiing. De gordijnen die slap naar beneden hangen, de kaarsen stil op hun kandelaars, niks blijft onberoerd. ook niet door het licht.
In dat alsmaar lichter wordende lichter van de dampkring dooft de kracht van de sterren uit. De zon neemt ‘t over.
En alles – in en om me heen – laat ‘t zich wentelend welgevallen.

Mijn blik dwaalt af naar het raam voor me en ik zie het ochtendrood gloren.
En door het raam dat op het oosten gericht is, knalt plotseling de zon naar binnen.
Een gloeiende eidooier lokt me om op te staan.
Ik rek me uit en geef er graag gehoor aan

Even kijk ik door dat raam naar buiten.
Maar merk onmiddellijk: nu valt de draaiing weg die ik vanuit mijn bed ervoer. Ik mis mijn ijkpunten.

Aan deze kant vormt de sponning het kader. De aarde wordt weer plat en roerloos.
En de horizon vormt zich een silhouet waarachter ik niet verder kijken kan, de dingen krijgen weer hun diepte terug die ik gewend ben.
Sponning en horizon geven ruimte aan de ervaring van een zon die opkomt vanuit een verdwijnpunt,
Ik zie haar oprijzen vanachter de verzinkerij.

Hoewel ik me al dankbaar kan voelen voor de onvermoed poëtische lading in de zin hiervoor .. en blij ben met de stip voorbij de horizon die nu boven water is, weet ik nu het treurige eraan.
De geboorte van een zwangere ochtend die zich vanuit deze vanzelfsprekend herhaalt, biedt niks onverwachts, alles is erop ingesteld.

‘Cultuur betekent oorspronkelijk “een stuk zaairijp gemaakte grond”. Was het daar maar bij gebleven.’, schreef Lévi Weemoedt ooit ².

Ik verbeeld me maar dat morgen de aarde zich weer naar ‘t oosten wendt. Richting Vietnam waar ze een paar uur eerder nog de zonsopgang vieren, dansend, zingend, mediterend. Soms graven ze zich hoopvol in, in het zand van het strand aan de zee. Ik hoef ‘t me niet eens te verbeelden, een stip uit Vietnam is hier.
Maar dat bedje laat ik voorlopig maar even nog staan, tot ik me voor ieder raam in de ark een wentelteefje voel.

noten
¹ Ik vond dit citaat bij toeval in mijn laptop. De eigenlijke bron weet ik niet momenteel.

² het gaat hier om Propus, in het sterrenbeeld Gemini, links boven Betelgeuze in Orion, een sterrenbeeld dat iedereen meestal wel weet te herkennen.

³ Lévi Weemoedt (pseudoniem van Isaäck Jacobus van Wijk, 1948) kalenderblaadje van 27 november uit de Filosofiekalender 2018. Bert Herps noteert daarbij: ‘De hedendaagse betekenis van cultuur dateert uit de tijd van de Verlichting. Oorspronkelijk is het echter een term uit de akkerbouw: het verbouwen, cultiveren van de natuur. Sinds de Duitse Verlichting – en de Romantiek die erop volgde – heeft cultuur de connotatie van het cultiveren”,vormen (bilden) van het subject (de ziel); de moderne mens als drager van een in principe eindeloze vrijheid’.

‘De akker een tijdperk’, was de titel van een installatieproject van work#art. Als plan dood geschreven en na herhaalde afwijzing door mogelijke subsidiënten, is het nooit van de grond gekomen. Kunst ontwikkelt zich immers gaandeweg. Net als de grond die je bewerkt en het zaad dat je zo strooit dat  het daar terecht komt waar ontwikkeling plaats kan vinden. Zo’n proces van afstemming is een kunst op zich.

Comments