Kien, waakhond van keramiekmuseum Thanh Ha
giữa các giá trị không lời và lời nói vô giá trị nằm một thế giới của sự khác biệt
want tussen woordeloze waarden en waardeloze woorden ligt een wereld van verschil *

Dit is Kiểm. Kiểm is een hond. Voor ons heet hij Dog. Kiểm betekent inspectie.
Voor mij klinkt Kiểm als het signaal waarmee een meditatie soms in- en uitgeluid wordt. Dog klinkt grondiger.
Kiểm bewaakt het museum terrein in Thanh Hà, een pottenbakkersdorp vlak achter Hội An, in de buurt van de kustlijn in het midden van Việt Nam.
Daar ligt het in de monding van de Thu Bồn, een visrijke getijdenrivier die zich baadt in een schier oeverloze delta van klei.

Als de nacht valt en de maan komt niet tevoorschijn, is het er aardedonker. Die duisternis kan je overvallen. Zeker in het regenseizoen.
In een mum van tijd is het dan gedaan met de dag. Je ziet geen hand voor ogen meer en tast in het niets als er niks om je heen is.
Alles is mogelijk nu. Alleen je voeten voelen de bodem nog waarop je loopt. Je krijgt de neiging stil te gaan staan.
Onbekend terrein is het jouwe niet. Wat heb je er te zoeken?

We zijn er een paar keer geweest in Terracottapark Thanh Hà. We realiseerden er een installatie en werkten voor het eerst weer ’s met klei en met de voorwerpen die de pottenbakkers ervan maken. De mannen en vrouwen gebruiken al eeuwenlang de grond waarop ze hun bestaan bouwen. Ze voelen het materiaal met hun blote voeten. Ze steken het uit de bodem, betreden en kneden het, schoppen het rond op de draaischijf en tasten wat eruit oprijst af met hun handen. Tot het de vorm aanneemt van een schaal, een stoof, een pul. Die snijden ze los, drogen en bakken ze in ovens. De klei en hun handen geven vorm aan hun bestaan. De vormen die ontstaan, kenmerken de Cham cultuur. Die geven ze door aan hun kinderen. Zij maken het zich op hun beurt weer eigen, beginnen van voren af aan met opbouwen. Een samenleving zich evoluerend in de spiralende tijd.
Ze zijn één met de grond die ze meemaken al generaties lang. Hun leven draait erom, hangt ervan af, bestaat eruit. De bodem staat het hen toe.
’t Is afstemmen daar. Op een eeuwenoude cultuur, op een kwetsbare omgeving in de afwisseling van seizoenen en getij.
In de samenwerking die we ter plekke met elkaar ontwikkelden leerden we veel, heel veel. En werkten dat uit in een seminar.

Dog is de hond van Dǔng. En Dǔng is de conciërge die er woont. Wij eten met z’n vieren, nagenoeg alle maaltijden van de dag. Dog deelt in wat de pot schaft.
De rest is voor hem. Hij lust de mensen rouw als ze niks op het terrein te schaften hebben. Maar hij is door het dolle heen als hij ons ziet.
De omslag van het ene op het andere gedrag naar ons toe, hebben we niet meegekregen. Het was meteen goed. Hoe heeft ‘ie dat zo snel geleerd?
Er is een heel subtiel contact tussen Dǔng en Kiểm. Op een heel diep niveau weten ze precies wat ze aan elkaar hebben.
Het is geen vraag wie de baas is. Gehoorzamen ze aan elkaar? In ieder geval zijn ze op elkaar afgericht en ingesteld. En via elkaar gespitst op wat er gebeurt.
Ze vullen elkaar aan tot een geheel dat in staat is te reageren op ieder moment.

Dat kan ook anders. Honden worden nog gegeten in Vietnam. Ze worden ervoor gefokt. Maar je kan ze ook stelen en meteen slachten. Weg bewijs!
Wat we merken is dat geen enkele hondenvlees-verkoper gefotografeerd wil worden dor ons.

Het kan dus verkeren daar ’s nachts en als het erom spant, luistert ’t nauw. De één kikt onhoorbaar en de ander reageert.
Ze zijn volkomen op hun gemak met alle signalen die Kiểm opvangt en Dǔng uitzendt en andersom. In hun optreden weten ze zich losjes te beheersen:
groot vertrouwen, groot respect, grote eer voor alles en iedereen in de omgeving. Alles is mogelijk op de grond die hen eigen is.
Maar het terrein heeft een beperkte omtrek. Dus: vreemdeling, kom te voorschijn. Laten we elkaar leren kennen in wat jou met dit gebied voor ogen staat.
Wat zoek je hier? Voor de draad ermee! We zien wel wat er van komt.
Als Dǔng het goed vindt, gaat Dog akkoord en andersom. In hun omgang komen ze overeen.

Nu wij van elkaar weten, lijkt alle beperking weggevallen in Terracottapark Thanh Ha. We wisselen uit, maken elkaar mee en leren.
De tijd rijpt het contact en maakt daarin alles mogelijk. Maar afstemmen luistert nauw.
Er kunnen zich dingen tussenbeide voordoen die je in je eentje nog niet op het spoor was. Vanaf nu is alles samen meemaken.

En dat gebeurt: Er gaat een kleiwerkje van ons stuk. Iemand heeft er kennelijk tegenaan gestoten en het was nog niet gebakken.
Voor ons stelt ‘t niet veel voor. Dit kan iedereen gebeuren toch? Een akkefietje van niks, we repareren ‘t wel.
Maar Dǔng neemt de schuld op zich en schaamt zich ervoor. Het gaat om een onbewaakt moment, wat plaats vond, overviel hem.
Hoe kon dit gebeuren. Al zijn zeggenschap viel weg. Nu is er iets grondig mis en hij weet niet hoe hij ‘t heeft.
Hij moet het raadsel delen waarin hij nu ronddoolt. Hij kan niet zeggen hoezeer het hem spijt. Het dient opgelost met ons als eigenaar.
Ik ben de oudste dus richt hij zich naar mij. Met alle respect Dǔng, maar we nemen je niks kwalijk, probeer ik ‘m duidelijk te maken.
Maar ik kan zeggen wat ik wil; hij houdt voet bij stuk. Hij snapt ‘t niet. Dit moment vraagt iets met ‘m te delen dat verder gaat dan hem en mij.
Of ik nou wil of niet, ik moet erin mee. Geen houden meer aan.
Hij kijkt me aan, begint iets jankerigs te neuriën en laat daarin iets toe wat mij overkomt. Een zuigende kracht in elkaars middenstip maakt zich van ons beiden meester. Alles in me begint te trillen. Ik voel me wankelen. De bodem lijkt onder mijn voeten te verdwijnen. Ik heb geen poot meer om op te staan. Met elkaar gaan we door de grond. Het draait en tolt als een dolle om ons heen. Op een gegeven moment weet ik ‘stop!’ te roepen. En onmiddellijk is het gedaan. Onze ogen ontmoeten elkaar even en dan is ‘t goed. Het leek een betovering, maar er is iets verbroken.

Bert ziet het allemaal gebeuren, voelt niets maar merkt wel: door het dolle heen belanden we in een onwaarschijnlijke kalmte ..

Dǔng, Kiểm en wij zijn vrienden voor het leven nu. In de kwaliteit ervan, kan niks meer stuk. Als we elkaar zien gaan we er losjes mee om. Blaffen, janken, alles kan, maar is niet nodig meer.
Zo grondig ‘oplossen’ kennen we niet in het Westen. De intensieve kracht ervan, zo diep doorvoeld en verregaand opluchtend. In contact dat van diep uit luistert vallen onzinnigheden weg.
Ik zou willen dat dit overal kon. Te beginnen bij mijzelf.
Een groot verlangen maakt zich weer van me meester, nu ik dit schrijf. Iets in ons vermogen kan op die manier aangeboord.

Volgens de Oosterse kalender.begint op 16 februari het Jaar van de Hond.
Het jaar van de Haan is dan voorbij. Ik herlees mijn blog van vorig jaar over ‘martial arts’. Ze heeft in alles doorgeklonken.
Tijd is ‘van voorbijgaande aard’, lees ik me schrijven nu. Haha Jaja, Het zijn verregaande en diepe zoektochten die we doormaken overal.
Het centrum van de aarde als middenstip?
Dat we al scharrelend over haar grond uit mogen komen bij wat ons voor ogen staat. Dat veel op zijn plek mag vallen.
In contact luistert het nauw. In ‘niet weten’ is alles mogelijk.
Dit dierenriemteken kan een leidraad zijn.

* tekstregel uit een gedicht van Douwe, vertaling in het Vietnamees door Mẫn Nguyễn Hữu – Hội An
de schaal met de middenstip bij Dog op de foto, werd gebruikt tijdens de seminar en staat sindsdien in het Terracottamuseum Thanh Hà

Comments