………………..

work#art-Blogbanner#70-G.K.+Torso+Stormpje-900 breed

Direct na het uitkomen van het vorige blog: Op eieren lopen, nog tijdens de luchthuilers-test, vind ik het blad Cultuur in Overijssel op de mat.
Huh? Loos Alarm?
De plaatjes en teksten onder het cellofaan lijken sprekend op beelden en dichtregels uit een performance van work#art, alweer heel wat jaren terug: Openbarstig Weerbaar – Overgave aan een kunstwerk.¹
Maar nee, in het magazine ² zijn ze net even anders en ook staan er onbekende namen bij.
Een wonderlijke gewaarwording: Het model op de foto draagt nagenoeg hetzelfde jurkje. Alleen de kleur verschilt. En iets huiver bekruipt me ook bij een gedicht op de achterflap. Vergelijk zelf.
In Kampen reageren ze op zo’n situatie met zinnetjes als: ‘Ik zegge ma zo, ik zegge maar niks.’ Of ‘Ik bedule maar, nou ja .. ‘ie weten wel..’

Zelf raak ik eerder wat sprakeloos op zo’n moment. Een ogenblikkelijk ‘Huh?’ met daarin een onmiddellijk ‘Ho’. In wat me overkomt, gebeurt even helemaal niets. Er komt niks in me op, er liggen geen woorden klaar. Staat de tijd even stil of rekt ‘ie zich uit? Geen idee! Maar wat zich voltrekt voelt als een onbevangen moment dat zich de ruimte neemt of geeft. En zelf raak ik in een soort draaiing verzeild .. het lijkt wat op zweven.
Een ogenschijnlijk zinloos ogenblik .. ‘oog in oog’ met mezelf ?

Wie kent ‘t niet? Je moet gewoon even iets laten landen en jezelf tot de orde roepen. Orde?
Ik plaats nog snel een voetnoot onder het blog om wat er allemaal rondzingt in een paar vragen te vatten. Klaar!
Nu kan ik laten bezinken wat ‘t me doet. Wat er buiten me om plaats vond, kan binnen een plekje krijgen.

Het vraagt tijd om me in die werking te beluisteren. Ruimte om wat er van binnen rijpt op adem te laten komen. En eigen te maken wat daar tot leven wordt gewekt ‘Tijd nemen is tijd de tijd geven’, las ik mezelf eens schrijven. Zo stem ik nog steeds af .. ik kan niet anders, anders gaat het niet.
Het lijkt op de tekening van de windhoos hierboven. Een vortex die in – en om zich heen de ruimte neemt. Een dynamiek die de zin van zo’n moment aftast en er een voedingsbodem voor zoekt. Een spiralende energie die zichzelf in haar diepgang beluistert en vertaalt naar beelden of zinnen die op hun beurt weer draaiend en balancerend een uitweg zoeken in de ruimte om me heen.
………………..

HET CREATIEVE PROCES

………………..Het principe is niet één ding.
………………..Noem het nul.
………………..Het principe in actie is de eenheid van de schepping.
………………..Deze eenheid is ondeelbaar. Noem het één.
………………..Schepping is een spel van tegenstellingen of polariteiten.
………………..Noem deze polariteiten of paren twee.
………………..Deze polariteiten worden creatief als ze met elkaar in wisselwerking treden.
………………..Hun wisselwerking vormt het derde element. Noem het drie.

………………..Man en vrouw bijvoorbeeld vormen een tweeheid.
………………..Uit hun wisselwerking, of gemeenschap, wordt een derde element, nieuw leven, geboren.
………………..Dat is creatief. Dit voorbeeld laat zien hoe elk creatief proces verloopt.

………………..Een wijze leider is zich bewust van deze tegengestelde krachten en hun wisselwerking.
………………..Hij weet wat echte creativiteit is.
………………..Om te kunnen leiden, leert de leider te volgen. (-)

………………..In beide gevallen is het de wisselwerking die creatief werkt.

………………..Leiden zonder te volgen is onvruchtbaar.
………………..Streven naar rijkdom en steeds meer vergaren, neemt al je ambitie in beslag en laat weinig ruimte over voor vrijheid.
………………..Eenzijdigheid heeft altijd onverwachte en paradoxale gevolgen.
………………..Je zelf overal tegen beschermen is geen garantie voor veiligheid; het zal je leven verstikken en ten gronde richten.
………………..

………………..Het zal heel moeilijk zijn een uitzondering op deze oeroude wijsheid te vinden.

TAO 42 ³

Niets wordt zomaar plotseling iets, besef ik maar al te goed. De oerknal heeft al lang geleden plaatsgevonden en nog steeds zitten we te dubben over wat daar gebeurde en verkennen we onze plek in ‘t daaropvolgend proces. Net als bij iedere BOEM die alweer klinkt in de overgang van Oud naar Nieuw.
In ‘t groot en in ‘t klein .. een overgang vraagt tijd en ruimte om iets te laten ontstaan; een gelegenheid om ‘t te doen rijpen en een opening om wat eruit voortkomt te doen gebeuren. Het is als Stilstaan bij begane grond, Klimmen naar een verdieping, Aankomen in een vertrek

BOEM hoor ik terwijl ik dit schrijf. Toeval?
In Kampen slaat de verveling alweer toe. Niet met klappertjes maar van dat hele zware vuurwerk. Verboden waar natuurlijk. De één windt het op, de ander wordt er stapelgek van. Letterlijk. ⁶ Iedere jaarwisseling het zelfde opnieuw.
Alles wat je aandacht geeft, groeit ⁶. Of je ‘t wilt of niet, je moet er wel aan geloven. Mij doet het ronddraaien in een lastig te stoppen gemijmer. De herhaling ervan, de verveling erin, de onwetendheid eronder en het onbenul erachter. Wil je ‘t aandacht geven of vraagt ‘t erom? En wat eigenlijk of wie: de knal, de knaller, of vallen ze samen?
De boeg- en de hekgolf die zo’n bom veroorzaakt. De aanzuigende werking ervan, het opdringerige erin en de mogelijkheid van het uit de hand lopen.
Gevolgen die weer leiden tot opgelegde beperkingen van buitenaf.
Ik raak erdoor afgeleid, word ernaar toe gezogen en weet me er vervolgens geen raad mee.
In Kampen zeggen ze dan: “Ei d’r last van? Muj zien daj ‘r gemak van kriegn”. Een retorische vraag met een onmiddellijke oplossing. Nuchter en recht voor z’n raap. Bam. Deur dicht. Maar het gebeurt kriskras overal en houdt deze dagen iedereen op een andere manier bezig. Het zou schotsje springen worden, wil je er zinnig over communiceren. “Geev’ er niet umme. Wat doe je d’r an? Gef toch niks? ” Om me heen lacht men erom: Trek je er niets van aan. daar komt ‘t op neer .. maar .. HOE dan? Hoe ‘krijgen’ mensen anders iets ‘voor elkaar!’?

Juist in die lach ervaar ik een nauwelijks te relativeren diepte en een ongebreidelde omvang. Zo’n BOEM lost weer op maar de ervaring niet. Bij mij kan dat makkelijk verzanden in hopeloze berusting. Daar moet ik echt voor uitkijken. De broeierige sfeer, de instant opwinding die uitgaat van een schijnbaar coole, onbewogen daad.
Het onverschillige erin, veroorzaakt een enorme leegte erom heen. Het onbevangene van zo’n moment, het zwangere karakter ervan, trekt mijn aandacht.
Maar de invulling ontgaat me. Mijn energie daalt, loopt er bijna in leeg. Als ik me eraan zou overgeven, zou me dat net zo onverschillig maken als de mensen die hun achteloosheid voorwenden. We delen die BOEM op een verschillende manier. Maar eventueel contact over zo’n knaller met omstanders roept bij mij bijvoorbaat al een wezenloze verlegenheid op. Terwijl de media bol staan van de bevindelijkheden en ik er nu ook al over schrijf. Wordt ik daar wijzer van? Weet ik niet, maar in die overgang van weerstand naar ‘net geen berusting’, verdiept zich wel een verfijnd soort waaksheid, merk ik.
Een alerte aandacht voor hoe het werkt en op me inwerkt. En al met al ontwikkelen er zich meer kanten aan. Wat je aandacht geeft, groeit. Wat jouw aandacht trekt, ook. Al die invalshoeken en perspectieven vegen kennelijk een paadje schoon waarlangs ik mezelf zonder omwegen beluister. En oog krijg voor de dynamiek die het veroorzaakt. Ik blijf kennelijk in die vortex denken. Weer die vortex .. Kan ik die bij het ‘broeden’ gebruiken?

De ‘zin van iets’ .. je ‘zin erin’ .. het zijn vitale ervaringen die buiten je om en in jezelf om elkaar heen draaien. Windingen waar je deel vanuit maakt. Ze winden je op en je wikkelt erin af. Je ontwikkelt je in de dynamiek tussen beide richtingen. In die dynamiek ervaar je al je pogingen om voor elkaar te krijgen. In die ruime huid ervaar je of het wringt, schuurt, kietelt, streelt. Of het aangenaam of onaangenaam werkt. In dat tussengebied merk je op hoe je invloeden onderscheidt en jezelf daarbij ervaart. Hoe je verwerkt en vandaaruit reageren wilt of kunt. Of het je inkapselt of ingewikkeld wordt. Hoe je met jezelf instemt om je ergens vanaf te sluiten of je erin te ontspannen. Waardoor er, juist in het centrum van beide windingen van alles kan indalen of opkomen kan.
Het is nogal een lastige opgave als je omgeving zegt: ‘Trek het je niet aan’, ‘Negeer het’. Of erger nog:‘Neem zonder oordeel in je op’. De ervaring wordt dan wel heel direct en ongefilterd verwerkt. Hoe kan dat nou, je bent in leven. Je leeft in levende lijve en vormt onderdeel van het leven om je heen. En zeker met Oud & Nieuw, leeft iedereen op en top met en elkaar: ‘Gelukkig Nieuwjaar!’de Beste Wensen‘ .. men pakt je bij de schouder ‘geev’ acht veur det rotje.!’

Wat muj d’r mee .. Niks toch?‘ Of: ‘Het is zoals het is’. Dat kan alleen een steen zeggen en die praat niet. Oh nee? Alleen een steen neemt zonder interpretatie in zich op *. Een mens maakt door en maakt mee wat zich in – en om je heen afspeelt. Langs die taligheid lijkt het te werken, wat mij betreft. En bij dat ‘lijkt het’ houd ik het graag. Een waarschijnlijkheid die net zo goed onwaarschijnlijk als onwaarschijnlijk waar kan zijn. Zelfs een noodlot is een gegeven. Ik blijf vanuit verwondering zoeken. Als een dromer die leeft in een droom, met de lucide waaksheid van: ‘Kiek uut!’
In ‘Hoe bestaat het?’ ligt een uitdaging besloten van ‘heb ik jou daar’. Zeker weten, daar heb je iedereen mee en mij helemaal. In die ‘Huh’ ontwikkelt zich een benieuwde alertheid die mensen kennelijk eigen is. Alleen wrijft iedereen zich op een eigen manier de ogen uit om het wonderbaarlijke toe te staan, het verbazing wekkende tevoorschijn te roepen. Oog te krijgen voor het leven erin.
In verwondering gebeurt dat. Daar krijg je voor elkaar. Borelingen komen uit gemeenschap voort en komen erin terecht.
Een gebeurtenis blijft niet in verwondering steken en barensweeën staan niet op zichzelf. Je wordt verwekt maar ontwaken doe jezelf.
Broeden vormt een beginsel, een leidend principe, fundament en voedingsbodem voor iets waar we met z’n allen op uit zijn.

BOEM is een momentopname. En een moment komt neer op een spel van machten en krachten. Beide vragen een omgeving, een gelegenheid om aandacht te geven aan dat waar je om geeft. Waar ruimte de tijd krijgt en tijd de ruimte. Zo bieden ze elkaar ‘gelegenheid’. Gelegenheid om iets te veroorzaken wat je niet voor mogelijk houdt. Een spel waarin broeden en vroedkunde samen opgaan. Kan dit de omschrijving voor een broedplaats zijn? echo .. echo ..

download

Een roedel luchthuilers .. loos alarm? Een kunstwerk heeft je wat te zeggen, maar antwoordt niet. Jij bent ‘t die je laat gezeggen, jij moet eraan geloven, jezelf erin verliezen. Rilke beschrijft een kunstwerk als een onontkoombaar gegeven: ‘geen plek aan hem die jou niet ziet. Zo doorgaan met je leven kun je niet.’ Sloterdijk vat dit gedicht letterlijk op als een bevel uit de steen. ‘denn da ist keine Stelle, die dich nicht sieht. Du mußt dein Leben ändern.’ Het is een voortdurende oefening om je leven te veranderen en daarin jezelf te herscheppen. In de urgentie overkomt t je wat je doet. Hoe dichter op de huid, hoe opwindender het wordt. Sinds ik mijn darm mis, ervaar ik grondiger dan ooit hoe je lijf in levende lijve werkt en verwerkt. Tegelijkertijd ben ik al focussend bezig, alle bedrading van binnen overnieuw kort te sluiten.

‘Klimmen naar een verdieping’ stond er te lezen halverwege de steile stenen trap. En eenmaal boven stond er ‘Aankomen in een vertrek’, tijdens die installatie in de Poort. In een gastvrije ruimte ontstaat contact met benieuwdheid en betrokkenheid vanzelf. Overgave aan een kunstwerk is een avontuur. Het onbevangene van zo’n moment, het zwangere karakter, de potentie erin .. ook die van jezelf ..
Hoe geleid je dat? Ook vroedkunde is een avontuur dat je nauwelijks bevroeden kan. In contact kan je aandacht geven, toeval en serendipiteit uitlokken, een voordeel van de twijfel meemaken en doorkrijgen.
Latente talenten vormen de enige delfstof. Er hoeft niet gespit alleen maar gefocust, ontdekt en opgediept.

Gedurende de jaren heeft work#art zich ontwikkeld vanuit autonome kunst naar ‘locatiespecifieke installaties’. Via onze ‘expedities’ zijn we nu aangeland in een vertrek als gelegenheid: de ‘broedplaats’. Kunst ontstaat uit oefening – en oefening is een absolute imperatief. Een gewaagd en afgewogen wisselwerking in een urgent avontuur dat ‘broedplaats’ heet. Onderzoeken waar je drift uit voortkomt. Hoe je verzeild raakt in waar je gedreven en bedreven wordt.

Dit blog is een longread geworden. Samen met de verhalen uit de twee voorgaande blogs, denk ik dat alle ingrediënten voor een broedplaats besloten liggen: Het je laten overkomen wat er gebeurt, daaraan gehoor geven en in laten ontstaan. Vermogen is wat in je macht ligt en waar je kracht voor hebt. Het gebeurt ondanks jezelf dankzij jou. Broeden is eigenlijk zwanger zijn – een onontkoombaar laten gebeuren wat geboren wil worden – wat er uit voortkomt. En geen weg terug: Aankomen in een vertrek. Die ervaring kent een man slechts als boreling. Waar praat ik eigenlijk over? Alles van waarde is kwetsbaar.

Door het raam zie een reiger landen in het wilgenbosje voor me. Scherend met zijn vleugels tegen de wind. Dan hangend in de lucht, hoog op de poten krijgt ‘ie een tak te pakken. Met een paar klapwieken balanceren nog, vindt ‘ie zijn evenwicht. Nu staat ‘ie daar, roerloos op een even roerloze tak. Twee rode poten tussenbeide. Ergens verderop paren twee eenden al. Zo vroeg in ‘t jaar al.
Straks weet ik de ganzennesten weer langs de loopbrug. Eerst vliegen ze nog schichtig op als we langslopen. Na verloop van tijd trekken helemaal niets meer van ons aan. De kop in de veren, alleen een oog kijkt even op.

In dat magazine gebruikt men simpelweg dezelfde symboliek, die overgave om de ambities van de provincie tijdens het Cultuurcongres Overijssel 2019 toe te lichten.
De bibber, de wapper en de lucht – we delen het tot in de verzenen om het maar eens antiek te zeggen (:-) De tijd is kennelijk ‘huiverend rijp’.
Het lijkt om dezelfde vragen te gaan: Hoe kunnen we zo’n gemeenschappelijk ervaren trilling benutten, er ruimte aan geven en daar meerwaarde uit putten?
De plaatjes en teksten lijken wel uit te komen op een gemeenschappelijk idioom.

Een paar persoonlijke vragen blijven wel hangen bij mij: Hoe gaat dat in zo’n groot congres, kan dat via speeddates of cockpit-sessies? Wil ik daarin wel een rol vervullen?
Maar het congres heeft inmiddels plaatsgehad en de afgelopen weken leek de band met mijn gezondheid wel op een sleepcontact. Ik kon er niet toe komen om ernaar toe te gaan.
Ik had de handen al vol aan een paar bezoekers tijdens de kunstweek. Prachtervaringen.
Kortom nu hoop ik in dit blog iets van een antwoord gevonden te hebben. Een schrijven als schriftlezing eigenlijk. een blog als broedplaats.

workheart-PosterTerugkomdag detail

‘Ik bedule maar: ’Schietspoele sjerrebekke spoelsa Djikke djakke kerre koltjes klits klets’ 

VOETNOTEN
De banner bovenaan laat links de vortex zien. Ze geeft weer hoe ik me die ervaren dynamiek al jaren voorstel. Middenin een katern van work#art uit 2010. Rechts de Torso van een jonge man 480 v. Chr., marmer, hoogte 132 cm. (Musée du Louvre, Paris), waaraan Rainer Maria Rilke een gedicht ‘Archaïscher torso Apollos’ wijdt. De twee slotzinnen hiervan zijn in het blog beschreven.

De banner hierboven is een bewerking van Luc Onderbeke van het logo van Huize Maria door Nina Maissouradze tbv de Terugkomdag drie jaar geleden.

¹ Performance tijdens de opening van de installatie ‘Openbarstig Weerbaar’ in 2006 in de Koornmarktspoort door Kirsten Offringa, ondergetekende en Bert van der Sluijs. De installatie zelf ontstond in samenwerking met Bas van Damme.

² Cultuur Magazine Overijssel  Published on Nov 8, 2019 Het complete overzicht van alles wat er gebeurt op cultureel gebied in de provincie Overijssel. In dat magazine om de ambities van de provincie tijdens het Cultuurcongres Overijssel 2019 toe te lichten. En iets van huiverhuid ontbreekt me ook niet bij de foto en het gedicht van Nick Felix op de achterflap. Vergelijk zelf.

³ Tao 42: Het Creatieve Proces in John Heider – De Tao van leiderschap – strategieën voor de nieuwe tijd – vert. George Hulskramer. Uitgeverij Contact. Amsterdam 1999
In China is Lao-Tsé’s Tao-teh-king – Hoe dingen gebeuren of werken – een van de meest geliefde wijsgerige boeken. Na jaren van mediteren en zorgvuldig observeren tekende Lao -Tsé hierin de regels voor doeltreffend leiderschap op. John Heider, psycholoog, heeft de oude regels (81 totaal) bewerkt en ze daarmee geschikt gemaakt voor deze tijd. Jezelf en anderen begrijpen, je creativiteit verhogen, kunnen omgaan met conflictsituaties: voor iedereen die de kunst van het doeltreffend leiderschap machtig wil worden is De Tao van leiderschap een inspirerend en belangrijk boek. De hierboven overgenomen Tao vermeldt niet voor niets tot slot: Het zal heel moeilijk zijn een uitzondering op deze oeroude wijsheid te vinden.

Stilstaan bij begane grond, Klimmen naar een verdieping en Aankomen in een vertrek zijn strofes uit een gedicht van mijn hand. Ze waren op lichtkrantjes te lezen langs een steile stenen trap en werden gebruikt tijdens tijdens de performance voor de opening van die installatie Openbarstig weerbaar. zie ¹. We werkten met een witte vlag waarmee de poort van buitenaf werd benaderd en gefilmd. (optreden van Kirsten Offringa en ondergetekende) en van binnenuit beantwoord door ook een witte vlag naar buiten te steken vanuit een luikje in het dak. Deze vlag hing vervolgens de gehele duur van de installatie uit de poort en werd alle drie maanden 24/7 gefilmd en livestream in de poort vertoond. Zie foto’s De filmregistratie is van Iwein van Damme.

Alles wat je aandacht geeft, groeit een quote van Aristoteles, niet vernoemd maar wel helder uitgewerkt in filmpje door levensbeschouwing.net De deugd ligt daarbij in het midden’ is zijn ethiek. Een balans tussen iets wat overdreven is en iets wat tekortschiet. In onze samenwerking als duo work#art komt dat neer op balanceren tussen gewaagd en afgewogen.

⁶ Ik heb het hier over het ‘onverschillig’ gebruik van consumentenvuurwerk. Het doet er niet toe waar het vandaan komt, hoe je dat als omstander ervaart evenmin. ‘Begrip opbrengen’ en ‘begrijpen’ zijn heel verschillende klussen. Wat mij betreft is schieten vanuit een melkbus tussen je benen heel andere koek. Daar is voorpret, het avontuur wordt aangegaan in bijzijn met instemming van publiek. Een spannende performance waar ik veel respect voor heb. Net als de houttasten op het strand van Duindorp. Een ontroerend mooi artikel hierover schreef Christian Weijts in de NRC: Dit vuur is religie, daarom is het afscheid zo pijnlijk

⁸ Een uitspraak op de Filosofiekalender van 3 december 2019 van Marjoleine Vosselman en Kick van Hout in Zingevende gespreksvoering – helpen als er geen oplossingen zijn (2013). In hun zoektocht naar een bruikbaar handelingsmodel stellen de schrijvers ‘raadselachtigheid’ voor als een aspect dat mensen het gevoel kan geven, dat wat hen bezighoudt om ‘vage’ of ‘zweverige’ zaken gaat. Bij een ervaring van zin is er volgens hen sprake van ‘openheid naar- en verwondering voor- het onkenbare’. Begint daar ook niet de filosofie mee? vraagt Timon Meynen zich af En .. kunst? vul ik maar aan.

De mens is een schepping van het verlangen, geen schepping van de behoefte.” is een citaat van de wetenschapsfilosoof Gaston Bachelard(1884-1962). In zijn boek La formation de l’esprit scientifique (1938) bespreekt hij het idee van de ‘breuk’. Hij stelt daarin: ‘De waarheid is een gecorrigeerde vergissing.’ en doelt daarmee op het moment waarop met een heersende wetenschappelijke theorie wordt gebroken ten gunste van een nieuwe theorie. Zo’n breuk doet zich voor wanneer de wetenschap op obstakels stuit die haar verdere ontwikkeling in de weg staan. Die obstakels ontstaan wanneer het wetenschappelijke denkkader te beperkt wordt om nieuwe feiten of inzichten in zich op te nemen. Volgens Bachelard bestaat wetenschappelijke kennis dus niet uit een opeenhoping van definitieve waarheden, maar alleen uit een verzameling gecorrigeerde vergissingen die, elk op zijn beurt, weer potentieel onjuist zijn. (deels uit Vanno Jobse in Filosofiekalender 2019 – vri 1 nov. 2019) La formation de l’esprit scientifique is als bestand te downloaden via internet.

De tekst schietspoele etc. stamt uit het oud-Vlaamse volksliedje De vier weverkens. Ik leerde het op de Lagere school en bij de AVMO (Algemeen Vormend Muziek Onderwijs) lessen. Het lied was in verschillende versies bekenden herinnert aan de talrijke hongersnoden veroorzaakt door natuurrampen en oorlogen. Het “strijdkoor” Kontrarie heeft het in haar repertoire opgenomen en schrijft een heldere verhandeling over die context waarin het liedje gedijde.
Kontrarie schrijft over zichzelf: Wij noemen ons “strijdkoor” en kiezen voor geëngageerde muziek. “Kontrarie” – het woord zegt het zelf –zingt in de tegenstroom, wil opkomen voor de zwakken en de onderliggers en hekelt heersers en machthebbers.. In onderstaande link zetten ze hun engagement op een rijtje. Hun liederenkeuze komt van wereldwijd en is verbazingwekkend interessant

Laatste twee regels uit het sonnet ‘Archaïscher torso Apollos’ van Rainer Maria Rilke nav. de Torso van een jonge man 480 v. Chr., marmer, hoogte 132 cm. (Musée du Louvre, Paris) Met dit sonnet luidt Rilke het tweede deel van zijn Neue Gedichte in. Lees: Het voorbeeldige gedicht van Paul Claes over Archaïscher torso Apollos

* ‘Alleen een steen ‘ervaart’ zonder interpretatie’ is een quote van Alfred North Whitehead in Process and Reality (1927-1928).

Comments