work#art-I don't think

In dit blog ben ik op zoek naar taal voor wat ons momenteel bezighoudt. best wel Ingewikkeld en behoorlijk gecompliceerde stuf.
Demasqué: openbaring of ontgoocheling? Geheimhouden of verklaring zoeken? Begrijpen of doorkrijgen?
Het dient zich aan: het is zover, zo ver ..
Tussen de laatste VPRO Zomergast gisteren en de documentaire FREEK die vanavond op de buis te zien is, schrijf o.a over .. zie voetnoten

Moderne omstandigheden tonen hoe het lot van de mens en het lot van de natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De menselijke beschaving heeft de planetaire grenzen bereikt, en zelfs overschreden. Met de introductie van het begrip antropoceen is het wellicht mogelijk onze visie op- en daarmee verhouding tot – en onze omgang met de aarde grondig te wijzigen.

Uiteindelijk kom ik terecht bij Rene ten Bos (voormalig Denker des Vaderlands) die n.a.v. zijn pas verschenen boek Extinctie, de Twentse dichter H.H. ter Balkt (1938-2015) aanhaalt.
***

Het lastige is dat klimaatverandering zo moeilijk te voorspellen is. Het gaat altijd om scenario’s. Als we niks doen, zal het op aarde waarschijnlijk steeds warmer worden. Maar wat wil dat zeggen? We weten het domweg niet.’
Volgens Ten Bos moet kennis over landschappen en dieren niet alleen van de wetenschap komen. ‘Op een gegeven moment worden we data-moe. Er komen nu steeds meer initiatieven om mensen die niet wetenschappelijk zijn geschoold bijvoorbeeld vogels te laten tellen. Daar ben ik groot voorstander van. Dat zet mensen aan tot een intiemere verhouding met hun omgeving.’ **

Is die intimiteit belangrijk?
‘Zeker. Wij voeden ons met planten en dieren en we kleden ons erin, maar dat is niet hetzelfde als ­intimiteit. Dat is parasiteren, meevreten. Het intieme is een sfeer die je je juist níét kunt toe-eigenen. Het is datgene in jezelf wat je niet begrijpt en waarvan je hoopt dat een ander daarin duikt. Liefde is bijvoorbeeld intiem, want je kunt je de ander niet toe-eigenen. Wel denk je: die ander kent mij beter dan ik mijzelf ken. Onze omgang met de omgeving is nooit op zo’n manier intiem geweest. En dat is een van de redenen dat extinctie nu een nijpend thema is.’

Ten Bos pakt een bundel uit de kast van de Twentse dichter H.H. ter Balkt (1938-2015). In het gedicht ‘Het lied van de revolutie’ beschrijft Ter Balkt de slacht van een varken. Hij declameert:
*************‘Het varken is op de ladder geklommen
*************weliswaar op zijn kop, toch doodgemoedereerd
*************en zingt ons toe, losjes opengelegd
*************als een landweg; ja, druppel voor druppel
*************zich legend in de donkerblauwe emmer
*************toont hij de gletsjer van zijn speklaag
*************zijn wondere inwendige sneeuw, zo diep,
*************zijn bergbeklimmersinnerlijk.’

Wat me opvalt: geen galgenhumor hier.
‘Uiteindelijk vindt er in het gedicht een transsubstantiatie plaats die je komisch zou kunnen noemen. Het varken wordt mens en onderwerpt zijn voormalige soortgenoten. Ter Balkt is een geweldig stilist. Wie verzint dat nou, om de speklagen van een varken te vergelijken met een gletsjer? Gletsjers zijn nu in de problemen, net zoals dieren. Dit soort taal hebben we nodig.’

Puimsteenvlakte-op-Stille-Oceaan(detail-600x338)

In de Stille Oceaan drijft een enorme verzameling vulkanisch puimsteen richting het grootste koraalrif ter wereld, de Great Barrier Reef. Twee zeilers hebben het gesteente gespot enkele dagen nadat, (naar men zegt zegt) volgens NASA, een onderwatervulkaan bij Tonga in Polynesië was uitgebarsten. Onder water vormt de lava zich tot de lichte steen die naar de oppervlakte drijft. De massa, zo’n 150 kilometer groot, heeft nog een lange tocht te gaan. De komende maanden zal het de eilandengroep Nieuw-Caledonië en de oostelijke Koraalzee passeren. Zo’n zeven maand later komt het terecht voor de Australische kust.
inzet links puimsteen, inzet rechts meteoriet

VOETNOTEN
zomergast Theatermaker Ivo Van Hove Vanaf 1 september nog 10 dagen te zien.

Freek – NPO2 vandaag 20:30 • VPRO • 1 uur en 21 min  Filmmaker Dennis Alink (1989, Unknown Brood, Goin’ Rectal) onderzoekt hoe cabaretier Freek te Jonge omgaat met zijn houdbaarheid. Wat heeft hem gevormd, wat houdt hem al die jaren gaande en hoelang gaat hij nog door?
Ik lees net dat de VPRO maar liefst 9 nominaties in de wacht heeft gesleept voor een Prix Europa 2019: de prijs voor de beste Europese televisie-, radio- en internetproducties. En ‘ook MAX heeft zoveel te bieden’, zei Maxim Februari als zomergast in de vorige aflevering. Ik geloof ‘m meteen.

Uiteindelijk blijkt het een zinsnede uit de Ethica (1677) van Spinoza. Hij stelt daar: ‘Liefde is Blijheid, vergezeld door de voorstelling van een uitwendige oorzaak.’ Vanno Jobse schrijft over deze zin: Een van de mooiste en tegelijk droogste definities van de liefde is wellicht die van Spinoza in de Ethica. Voor Spinoza is liefde de eenvoudige vreugde om het bestaan van iemand anders, een blijdschap die door de ander veroorzaakt en op hem is gericht. Hij haalt daarbij Cornelis Verhoeven aan, die Spinoza in zijn boek Dierbare woorden citeert: ‘De omschrijving is zo elementair en tegelijk zo ontroerend omdat zij minimaal is en ontdaan van alle lawaai en alle vettige nobelheid’, Vanno Jobse: De liefde is in deze definitie niet een gebod of een plicht, maar blijdschap om het pure feit dat de ander er is. Verhoeven: ‘Mensen houden bij voorbeeld van hun kinderen, en van hen misschien wel het allermeest, omdat zij blij zijn dat die bestaan, precies zoals ze zijn. Er ligt niets hebberigs in de liefde en het liefhebben volgens Spinoza. Bij nader inzien is het minimum dat hij omschrijft tegelijk het hoogste en meest belangeloze niveau.’

‘In de Metafysica van Kwaliteit is ‘veroorzaken’ een metafysische term die vervangen kan worden door “waarheid”,’ schrijft Robert M. Pirsig in Lila. An inquiry into values (1991)
Timon Meynen zegt hierover: Eeuwenlang hebben empiristen, die alleen uit willen gaan van wat we kunnen waarnemen, moeite gehad met oorzakelijkheid. Je kunt wel zien dat het ene (altijd) na het andere komt, maar dat dat ene dat andere ‘veroorzaakt’ kun je niet waarnemen. Intussen doen wetenschappers en gewone mensen alsof ze leven in een wereld vol causaliteit. Volgens Robert M. Pirsig (1928-2017) verandert er niks aan de feiten van ons dagelijks leven of de wetenschap als je in het vervolg niet langer zegt ‘A veroorzaakt B’, maar ‘B waardeert A’. We zijn gewend te zeggen dat het bewegen van metaal in de richting van een magneet te verklaren is doordat de magneet die beweging veroorzaakt. Maar je kunt volgens Pirsig met evenveel recht zeggen dat ‘metaal de beweging richting de magneet waardeert’. Timon Meynen: Deze verandering heeft belangrijke consequenties voor ons wereldbeeld. Want ‘oorzaak’ impliceert absolute zekerheid, terwijl het bij ‘waarde’ meer gaat om ‘een voorkeur’. Volgens Pirsig past dit ook beter bij de moderne natuurwetenschap, waarin een enkel deeltje geen voorspelbaar gedrag vertoont. ‘Wat een absolute oorzaak lijkt is niet meer dan een zeer consistent patroon van voorkeuren.’ BRON: Filosofiekalender 17 Augustus2019

*** Rene ten Bos voormalig denker des vaderlands schreef twee verbindende boeken Dwalen door het antropoceen en Extinctie. Mbt dat laatste boek schrijft hij in Filosofie Magazine FM nr. 5/2019: ‘De menselijke extinctie wordt rommelig en bloederig’

H.H. ter Balkt (1938-2015). In het gedicht ‘Het lied van de revolutie’

Een massa-extinctie of -uitsterving is het wereldwijd massaal uitsterven van vele soorten organismen in een relatief korte tijdsduur. Er zijn tot nu toe vijf momenten (de “Big 5″) van massaal uitsterven bekend, waarvan het grootste 251 miljoen jaar geleden plaatsvond, bij de overgang van het Perm naar het Trias. 95% van alle in zee levende soorten stierf toen uit. Bij de laatste grote massa-extinctie, 65,95 miljoen jaar geleden, stierven binnen een relatief zeer korte tijd plotseling de meeste dinosauriërs, rudisten en ammonieten uit, die in de periode daarvoor het aardoppervlak en de zeeën domineerden. bron Wikipadia

zesde massa extinctie Deze uitsterfgolf – door de mens veroorzaakt – begon voor 8000 BC (het Holoceen ) en gaat in versneld tempo door tot het heden. De IUCN gaat ervan uit dat het uitsterftempo een factor 1000 tot 10.000 hoger ligt dan dat van het uitsterven dat altijd plaatsvindt onder natuurlijke omstandigheden en “achtergronduitsterven” wordt genoemd.
Dit uitsterftempo steeg aanvankelijk heel geleidelijk.De factoren die nu het uitsterven bepalen zijn anders en daarom in puur wetenschappelijk opzicht moeilijk te vergelijken met de factoren in eerdere geologische perioden.
Het ecosysteem Aarde is ernstig bedreigd, inzake klimaat, biodiversiteit, gezondheid van de oceanen, ontbossing, en de huishouding van water, stikstof en koolstof. De stabiliteit waarop de mensheid de laatste 11.700 jaar heeft gesteund, dreigt te verdwijnen. Daarom is een radicale transitie nodig. Zie akkoord van Parijs en Duurzame Ontwikkelingsdoelen.

Sinds 1998 wordt Het Living Planet Report opgesteld; een tweejaarlijks verslag waarin het WWF een kwantitatief beeld wil schetsen van de toestand van het natuurlijk milieu, en van de milieudruk van de mens. Daarvoor wordt gesteund op de Living Planet Index en ecologische voetafdrukberekeningen. Sinds 2015 wordt er ook een speciale Nederlandse editie van het Living Planet Report uitgegeven.

De voorstelling Robot speelt nog tot 29 september a.s. Zie de website van VIS a Vis die verder naar recensies verwijst.
Picnic door Vis à Vis – Over the making of special effects – recensie in Theaterkrant en de engelse trailer

Comments